Pelle Zwycięzca T3 - Martin Andersen Nexø

Każda kolejna część zaczyna się od przenosin Pellego do stolicy, oraz nowej nadziei na poprawę losu. Młody Karlsson jest już mężczyzną pragnącym się ustatkować, jednak zbyt mocno wziął sobie do serca biedę i niesprawiedliwość otaczające go zewsząd. "Na dnie duszy Pellego tkwiło jakieś mgliste wyobrażenie, że jest powołany ku czemuś niezwykłemu; było to owo dawne marzenie o szczęściu, ale nie dało się ono zastosować do tego, do czego Pelle teraz dążył: stworzenia dobrych warunków życia dla wszystkich. Jego los nie był już ciężkim, miażdżącym przeznaczeniem życia w nędzy, której tylko cudem mógłby uniknąć; on sam był panem swojej przyszłości, dla której niezmordowanie pracował."

Część trzecia jako żywo przypomina nowele pozytywistyczne i najsilniej związana jest z socjalistycznymi zainteresowaniami autora (o którym pisałam w poście o drugim tomie Pellego). Akcja części zatytułowanej Wielki bój osadzona jest w suterenach i poddaszach ubogich czynszówek, fabrykach, giserniach, i na ulicach Kopenhagi. Nie brak tu sieroctwa, głodu, udręki i wyzysku dziewiętnastowiecznego lumpenproletariatu. „Nieszczęście przecież zawsze jak czarny ptak krąży nad domem biedaka.”

Pelle jako aktywny członek związków zawodowych szykuje ludzi do wielkiego, długotrwałego strajku. Dla ludzi nawykłych do głodowych pensyjek, które w mgnieniu oka zostają pochłonięte przez wiecznie niezaspokojone potrzeby, taki strajk, a co za tym idzie przestój w otrzymywaniu grosza może być zabójczy. "W dzielnicy biedaków żyje się z dnia na dzień; jeśli się nie zarobi dzisiaj, znać to nazajutrz po talerzach. Nędza czeka zawsze skulona pod stołami dziesiątków tysięcy domów; niby niedźwiedź we śnie zimowym leży ona przez całe lato, strasznie wychudła, i tylko mruczy, trapiona złymi snami. Ale biedacy są przyzwyczajeni do towarzystwa tego niedźwiedzia i nie zwracają na niego uwagi, dopóki nie położy ciężkiej łapy na stole. Dzień choroby lub niepowodzenia w pracy - a już niedźwiedź jest."

Jednakże nasz dzielny bohater, będący nowym Jezusem socjalizmu dzielnie kroczy na czele rebelii proletariatu ku lepszemu jutru… Ale kto wysoko wzlatuje, musi boleśnie upaść.

Ten tom głęboko porusza obrazem rozpaczliwej nędzy, niezrozumiałej z dzisiejszej „najedzonej” perspektywy. Choć wiele zmieniło się w ekonomii i życiu socjalnym na przestrzeni tych stu lat od wydania powieści, myślę, że bieda, ta stara jak świat towarzyszka człowieka, nie opuści go nigdy – i tylko jak ten niedźwiedź, o którym pisze Nexø, leży pod stołem skulona w zimowym śnie.

Zobacz także:
Pelle Zwycięzca Tom 1
Pelle Zwycięzca Tom 2
Pelle Zwycięzca Tom 4 

Czytaj dalej...

Pelle Zwycięzca T2 - Martin Andersen Nexø

W czerwcu pisałam o pierwszej części tetralogii o Pellem Karlsonie, ubogim chłopcu żyjącym z podstarzałym tatą Lassem na farmie na Bormholmie. Tym razem sięgam po drugi tom, w którym szesnastoletni Pelle opuszcza wieś, by zacząć termin u szewca. W odróżnieniu od pierwszej części, w której Nexø opisuje biedę niewielkiej wioseczki, w kolejnej części obcujemy z biedą najniższej warstwy społecznej w mieście – robotników.

„Tutaj w mieście nie mogłeś, człeku, nigdy czuć się tak zupełnie bezpiecznie i wesoło jak w swym domu na wsi. Coś stale gryzło i toczyło duszę, przeszkadzając zupełnemu oddaniu się przeżyciom. Większość mieszkańców miasteczka przywędrowała tu w poszukiwaniu szczęścia; była to biedota, która utraciła zdolność pogodzenia się ze swym losem, byli to ludzie, którym dokuczało wciąż czekać i którzy postanowili wziąć swój los we własne ręce. I ci oto pozostali tu, prędko utknąwszy w biedzie bez wyjścia. Wyrwać się z niej w żaden sposób nie mogli, przeciwnie – grzęźli w niej coraz głębiej. Nie ustawali jednak gramolić się, póki grzęzawisko nie wciągnęło ich ostatecznie, gdy opuściły ich siły.”

Każdy dąży do polepszenia jakości życia, ale biedaków obowiązuje swoisty paragraf 22 – żaden nie może wyzwolić się z ubóstwa. „Jens i Morten należeli do najuboższych, a mimo że wszyscy w ich rodzinie pracowali – nie starczało na życie”. Autor w historię życia Pellego wplata losy „Siły”, miejscowego robotnika niewykwalifikowanego, który pragnie uczynić swój los znośniejszym i wznieść się o oczko w miejscowej hierarchii. Niestety – zaszczuty przez zarówno biednych jak i bogatych popada w depresję, co doprowadza go do zguby. Pięć lat terminowania u, czy to piekarza, krawca, czy szewca nie gwarantuje zatrudnienia i świeżo wyzwolony czeladnik nierzadko musiał sobie szukać byle jakiej pracy, by wyżyć. Trochę skojarzyło mi się to ze studiami, po których może nie być pracy, choćby były nie wiem jak prestiżowe…

Ten tom jest zapowiedzią manifestu socjalistycznego samego Nexø, który przejawiał silne skłonności prokomunistyczne. Martin Andersen urodził się w 1869 roku jako czwarte z jedenaściorga dzieci w ubogiej rodzinie zamieszkałej w biednej dzielnicy Kopenhagi. Kiedy Martin miał niespełna osiem lat rodzina ruszyła za chlebem do Nexø (Bornholm), którego nazwę potem użyje Andersen jako pseudonimu. Jego własne dzieciństwo posłużyło za bazę dla przeżyć małego Pellego, którego Nexø obdarzył nie tylko przeżyciami, ale i własnym temperamentem. Autor porzucił fach szewca i z pomocą mecenasa podjął naukę w szkole średniej, po której pracował jako dziennikarz dla lokalnej gazety. Pod koniec XIX-go wieku podróżował po Europie, a wrażenia z wojaży zawarł we wspomnieniach Soldage (Słoneczne dni); widząc ogrom biedy i niesprawiedliwości społecznej przyłączył się do partii socjalistycznej, której był czynnym działaczem.

Kolejna jego powieść, Ditta, została wydana w latach 20-stych ubiegłego wieku jest naznaczona tym samym rysem ubóstwa co poprzednia. Po Iwś często jeździł do porewolucyjnego Związku Radzieckiego, co było pretekstem do aresztowania pisarza w 1941. Po oswobodzeniu jedzie na krótko do Szwajcarii, lecz ostatecznie osiada w Niemczech Wschodnich, gdzie umiera w 1954 roku.

W Nexø znajduje się izba pamięci autora: TU

Zobacz również:

Pelle Zwycięzca Tom1
Pelle Zwycięzca Tom 3
Pelle Zwycięzca Tom 4

Czytaj dalej...

Brooklyn - Colm Tóibín

Bajka o kopciuszku okraszona dylematem moralnym. Z pozoru błaha historia dziewczyny, która niedoceniana we własnym miasteczku wypływa na szerokie wody w odległej amerykańskiej metropolii. Colm Tóibín określił swoją powieść jako "niezwyczajną historię o kimś zupełnie zwyczajnym" (za: Guardian). Powieść jednak została doceniona nagrodą Costa Novel Award oraz nominacjami do innych nagród literackich.
Brooklyn to powieść cukiereczek i nic dziwnego, że kino upomniało się o tę fotogeniczną historię: w listopadzie na ekrany kin wchodzi film Johna Crowleya ze scenariuszem Nicka Hornby. Rolę Eilis (czyt: Ejlisz) otrzymała Saoirse Ronan (Nostalgia Anioła, Byzantium), Tony'ego zagra Emory Cohen, a Jima Farella - Domhnall Gleeson (którego niedługo będziemy oglądać w Gwiezdnych Wojnach!). Na ekranie pojawią się również aktorzy starszej generacji, Jim Broadbend oraz Julie Walters.
 


Brooklyn to książka bardzo kobieca i subtelna, przez co miałam wrażenie, że została napisana kobiecą ręką. Nic bardziej mylnego - autorem jest irlandzki pisarz i eseista, Colm Tóibín, który zasłynął powieścią Historia Nocy będącą próbą opisania środowiska gejowskiego w Argentynie za czasów junty wojskowej.

W powieści dostajemy nie tylko panoramę dzielnicy Nowego Jorku czasów powojennej prosperity, Tóibín maluje również pejzaż maleńkiego irlandzkiego miasteczka, w którym - z pozoru - każdy zna każdego. Do klimatu lat dzieciństwa będzie autor wracał jeszcze wielokrotnie, między innymi w swojej najnowszej powieści, Nora Webster.

Czytaj dalej...

Z dala od zgiełku - reż. Thomas Vinterberg

Z dala od zgiełku jest takim filmem, na który czekałam. Pięknie zrealizowany, dobrze zagrany, wierny książkowemu pierwowzorowi. Z kina wyszłam absolutnie oczarowana! Film Thomasa Vinterberga jest piątą próbą przeniesienia na ekran prozy Hardy’ego. Pierwsza pochodzi z 1909 roku i jest to amerykański krótkometrażowy film niemy. Następnie ekranizacji podjęli się Anglicy; w główne role wcielili się Florence Turner i Henry Edwards, a film wszedł na ekrany w 1915 roku. Po półwiecznej przerwie Hardy'ego na warsztat wziął John Schesinger (reżyser między innymi Nocnego Kowboja). Obsada była gwiazdorska: Julie Christie, Alan Bates, Terence Stamp. Film miał być epicki... No cóż, jest dobry jak na owe czasy, dziś bardzo archaiczny i co najważniejsze - nie oddaje prozy Hardy'ego. Christie ma blond włosy, a Batsheba miała ciemne, do tego ładna buzia aktorki nie ma charakteru, który objawiała główna bohaterka. Bates był najbliżej ideału: postawny, dobra twarz, na której maluje się spokój, ale - nie ma włosów „koloru piasku”, chociaż te pięć lat, które był starszy od swojego bohatera bym mu nawet darowała. Z kolei film z 1998 jest tak zły, że pominę go milczeniem.

źródło: filmweb.pl

Vinterberg, znany jest szerszej publiczności z reżyserii filmu Polowanie z Madsem Mikelsenem. Scenariusz wyszedł spod pióra Mike'a Nichollsa (Jeden dzień, Starter for 10, Tess - ekranizacja innej powieści Thomasa Hardy). W rolę Batsheby wciela się Carey Mulligan, która obdarzona jest dobrym warsztatem, a także charakterystyczną, zapadającą w pamięć twarzą, oraz miłym dla ucha altem. Jej Batsheba jest starsza niż książkowa, co moim zdaniem można policzyć in plus – jej pewność siebie i życiowe wybory zdają się być bliższe dzisiejszej trzydziestolatce bardziej niż podlotkowi. Co prawda poznajemy po krótce jej historię (reżyser przekłada środek ciężkości na żeńską bohaterkę, a książka raczej faworyzowała Gabriela Oaka), która jest licentia poetica Nichollsa – Hardy nie zdradza nam przeszłości dziewczyny, której możemy się jedynie domyślać.

Na facebooku mam czasem ochotę uaktualnić status na „w związku z bohaterem literackim”, a tą fikcyjną postacią byłby Gabriel Oak, pasterz, farmer, dobry człowiek. (TU można przeczytać skan pierwszej strony Z dala, gdzie poznajemy najważniejsze cechy Oaka). Matthias Schoenaerts to nazwisko niemal zupełnie obce na kinematograficznym rynku. Fizycznie jest niemal (niemal!) moim wymarzonym Oakiem, o czym pisałam już po obejrzeniu pierwszych zwiastunów. Jego Oak jest stonowany, ale nie bierny, od pierwszych chwil widz może do niego zapałać sympatią, a w scenie osobistego dramatu jest niezwykle przekonywający. Wcielający się w rolę Boldwooda Michael Sheen, robi ogromne wrażenie tchnąc życie w tę niedoceniana postać; Boldwood nie był starcem stojącym niemal nad grobem, jak to było pokazane w poprzednich ekranizacjach: miał ledwie czterdziestkę na karku! Juno Temple w roli Fanny Robin była dla mnie nie lada niespodzianką. Do tej pory kojarzyłam ją z trzpiotką i widząc ją w obsadzie pomyślałam o niefrasobliwej pokojówce Liddy. Rolę sierżanta Troya, bałamutnika i bon vivanta zagrał Tom Sturridge (syn aktorki znanej między innymi z roli Elizabeth Elliot w Perswazjach z 1995 roku, Phoebe Nicholls - nie jest ona spokrewniona ze scenarzystą). Nie jest to rola wymagająca i Sturridge nie pokazał w niej potencjału: w najważniejszych, dramatycznych momentach mógł trochę „podkręcić” swój żal i rozpacz, ale – być może reżyser uznał, że byłoby to zbyt przeszarżowane.

Czego najbardziej brakowało mi w tej ekranizacji? Swojskiego, ciepłego humoru, którym nasycona jest powieść. Zdziwiła mnie natomiast skórzana amazonka Batsheby – jej strój chyba budziłby konsternacje na konserwatywnej angielskiej wsi połowy XIX-go wieku. I tu widzę małe sprzężenie zwrotne – Katniss otrzymała po Batshebie nazwisko i siłę charakteru, z kolej najnowsza Batsheba otrzymała po Katniss zamiłowanie do polowań. Owszem, brakowało kilku scen (Troy w cyrku, „postępek” rzygulca), ale przez to film nic nie traci.

Z dala to także uczta dla oka – szczególnie plenery kręcone w tak zwanych golden hours (złote godziny świtu bądź zmierzchu), sianokosy, pławienie owiec robią wrażenie sielskości, co zgodne jest z duchem Hardy'ego, bowiem sam tytuł naprowadza nas na pewien trop: Hardy upodobał sobie wieś, za to w mieście upatrywał wszelkie zepsucie, hipokryzję etc. (odsyłam do pięknych wierszy oraz chociażby Judy nieznanego, w którym poznajemy niegościnne miasto czasów wiktoriańskich. Zdjęcia Charlotte Bruus Christensen kojarzą mi się z jedyną naprawdę piękną sceną z najnowszej Anny Kareniny: sceny sianokosów, oraz z instagramowymi zdjęciami do Her Spike'a Jonze'a.

Na film wybrałam się z mężem. W sumie można powiedzieć, że miał szczęście, bo nikt, prócz mnie, nie komentował każdej sceny (szeptem!) z takim znawstwem ;) Mam wielka nadzieję, że film wyjdzie na dvd przed gwiazdką, bo już poprosiłam o niego mojego prywatnego Mikołaja.

Czytaj dalej...

Kryminalne tango!

To już moje trzecie spotkanie z Departamentem Q. Jak już pisałam, seria wciągnęła mnie tak bardzo, ze postanowiłam przeczytać ją hurtem. Niestety, Wybawienie jest jak dotąd ostatnią przetłumaczoną na język polski powieścią Jussi Adler-Olsena, ale - czekam na trzy kolejne. Na luty 2016 roku jest zaplanowana premiera kolejnej części filmowego cyklu z Nikolajem Lie Kaasem w roli Mørcka.

Kryminał nie odbiega od dwu poprzednich, jest równie rzetelny, dobrze napisany i wciągający. I tym razem mamy do czynienia ze zbrodnią z przeszłości, która ma swoją straszną kontynuację. Głównym czarnym charakterem jest psychopata porywający dzieci. Więcej oczywiście nie zdradzę. W każdym razie ponad 500 stron czyta się raz-dwa.

Musze się przyznać, że śledzę również "historię" Assada, za którą moim zdaniem kryje się jakaś tajemnica.
Tak się jakoś składa, że czerwiec upływa mi pod znakiem kryminału; przypadkiem natrafiłam na serial True Detective z Matthew McConaugheyem i Woody Harrelsonem w roli śledczych. Abstrahując - serial ma niesamowitą czołówkę, która jest jedną z najpiękniejszych, oprócz czołówki Dra Hausa i pierwszego sezonu American Horror Story. Sam serial jest wciągająca mieszanki mrocznych odcinków Archiwum X (czy bardziej Milenium) z Twin Peaks. Chociaż deczko przeszkadza mi wątek rodzinno-obyczajowy. O ile Harrelsona ceniłam zawsze (serio), to z McConaugheyem miałam problem: nie lubię cukierkowych lowelasów. Jednak od Dallas Buyers Club z aktorem coś się stało (schudł i "nabrał talentu"?) i otrzymuje same genialne role, w których pokazuje, na co naprawdę go stać. Chyba podobnie było z Seanem Pennem, który od ról w Rzece tajemnic i Obywatelu Milku wreszcie jest brany "na poważnie".
Przede mną dwa ostatnie odcinki serii, a po niej kolejna seria, która właśnie się zaczęła. Szkoda, że nie ma - jak na razie - kolejnych tomów o Departamencie Q, bo chętnie zabrałabym je na wakacje.

Fotografia własna, inspirowana serialem True Detective

Czytaj dalej...

Pelle Zwycięzca T1 - Martin Andersen Nexø

Słodko-gorzka, klasyczna opowieść o dorastaniu, która zdaje się być rozwinięciem przysłowia "biednemu wiatr w oczy". Przełom XIX i XX wieku, podstarzały wdowiec Lasse i jego synek, Pelle wyruszają ze Szwecji, która wówczas jest biednym krajem, na Bornholm w poszukiwaniu lepszego życia. Lasse zapamiętał Danię jako krainę mlekiem i miodem płynącą, ale pracując przed laty w tym kraju był młodszy i silniejszy. Powieść zaczyna się niemal rozdzierającą serce sceną, kiedy wozacy podbierają robotników wprost ze statku, a na samym końcu zostaje dwójka biedaków, których nikt nie chce. Lasse jest bowiem za stary - zdaniem poszukujących siły roboczej, Pelle - za mały. 

Wreszcie trafiają na dziwną farmę, gdzie lądują na samym dole hierarchii, nie tylko jako niewykwalifikowani robotnicy, ale i jako cudzoziemcy. Na wsi przewija się cała plejada barwnych postaci, od dziedzica-cudzołożnika Kongstrupa, poprzez jego zawodzącą po nocach małżonkę, do husmenów i fornali, z których tylko nieliczni okazują naszym bohaterom dobroć (Karna, Gustaw, niedorozwinięty pastuszek Rud).

Wśród obcych Pelle poznaje zasady rządzące światem, kłamstwa i hipokryzję, dodam, nie tylko dorosłych. "Wszyscy ludzie zatem mają dwa języki, tylko tata Lasse ma jeden". Bowiem stary Lasse, może mało charyzmatyczny, jest ciepły i serdeczny, dba o swoje późne dziecko osierocone przez ukochaną Bengtę. Ta ojcowska miłość jest bardzo mocna i myślę, że to jeden z najpiękniejszych przykładów rodzicielskiej miłości ujętej na kartach powieści w ogóle. 

Choć Pelle jest powieścią liczącą sobie ponad sto lat, w naszym kraju ukazała się zaledwie dwa razy - na krótko przed wybuchem II wojny światowej (1937r.) i niemal od razu po niej (1949r.). Mnie udało się akurat zdobyć wydanie z lat 40stych, z poszarpanymi brzegami, które są śladem samodzielnego rozcinania. Na karcie tytułowej dostajemy informacje, że "z upoważnienia autora przełożył Józef Mondschein". Mondschein był socjalistycznym działaczem i publicystą, tłumaczył między innymi z angielskiego, rosyjskiego, duńskiego. To właśnie Mondshein najpierw za sprawą powieści Ditta, a następnie tłumacząc Pellego propagował w naszym kraju Martina Andersena Nexø. 

W 1987 roku na ekrany kin weszła ekranizacja pierwszego tomu (moim zdaniem na tyle spójnego, ze z powodzeniem można było uczynić ten krok) ze wspaniałym Maxem von Sydowem w roli Lassego. Von Sydow urodził się do tej roli i kiedy miałabym wymienić jego najważniejsze dokonania, zaczęłabym od roli Lassego. I film i książka emanują spokojem, pozwalają się wyciszyć i podumać nad ciężkim żywotem taniej siły roboczej, emigrantów zarobkowych, a także nad własnym charakterem. Co ważne, Nexø unika patosu, epickości, czy ckliwości - wszystko jest wyważone. 

Pierwszy tom kończy się przygotowaniem Pellego - już nastolatka - do miasta w poszukiwaniu pracy. "Na wsi szacowano człowieka podług ilości koszul" - a w mieście trzeba było "pokazywać na zewnątrz, co się ma najlepszego [do ubrania]".

Z ciekawostek jeszcze dodam, że z książki wynika, że dziś - 26.06 są imieniny Pelagiusza, czyli Pellego. A pod koniec XIX wieku skandynawskie guziki miały nie cztery, a pięć dziurek.

Opisując kolejny tom nie omieszkam zaprezentować biografię autora, co dziś pominęłam z rozmysłem.

Zobacz również:

Pelle Zwycięzca Tom 2
Pelle Zwycięzca Tom 3
Pelle Zwycięzca Tom 4

Czytaj dalej...

Zabójcy bażantów - Jussi Adler-Olsen

Seria o Departamencie Q wciągnęła mnie na dobre. Po tygodniu od przeczytania Kobiety w klatce sięgnęłam po Zabójców bażantów. Wcale mi nie przeszkadzał fakt, że niedawno oglądałam ekranizację, ponieważ film jest luźno oparty na motywach powieści, jest jakby wariacją na temat, nieco uładzoną w stosunku do książkowego pierwowzoru.

Fabuła Zabójców bażantów dzieje się niemal od razu po rozwiązaniu poprzedniej sprawy. Carl Mørck, niczym Chandlerowski Marlowe rozwiązuje sprawę mroczną, trudną i sięgającą szczytów hierarchii państwowej. Układy i układziki byłych członków elitarnej szkoły toczą Danię niczym rak. "W małej Danii było tak, że jeśli miało się na kogoś haka, to ten ktoś miał w zanadrzu coś równie druzgocącego. Tak mądrze urządzono ten system. Grzeszki jednej osoby szybko przechodziły na inną, jeśli się o nich milczało. Ta bardzo praktyczna zasada sprawiła, że nikt nic o nikim nie mówi, nawet przyłapany na gorącym uczynku." 

Tym razem na biurku Mørcka ląduje sprawa brutalnego zabójstwa nastolatków - zbrodnia wygląda na dokonaną bez motywu, ale tajemnicza lista dołączona do akt sprawy pokazuje pewną prawidłowość...

Chociaż powieść bardzo kojarzy mi się z gatunkiem Hardboiled nie jest pozbawiona elementów humorystycznych. Owszem, jest to humor bardzo specyficzny i wpisujący się doskonale w kryminał, najbardziej ubawiła mnie ulica imienia Egona Olsena i wtręty takie, jak ten: 

Mimo, że - jak już wielokrotnie wspominałam - widziałam film, powieść trzyma w napięciu, które nie pozwala odstawić książki na bok. Momentami szokująca historia jest traktatem o dobru i zły, które jest coraz bardziej brutalne i z pozoru nietykalne. 

Przede mną trzecia z książek o Mørcku, Assadzie i Rose, która dołączyła do Departamentu w drugiej części, która nosi tajemniczy tytuł "Wybawienie". 

Czytaj dalej...

Fakt, fikcja i fotografia albo co się zdarzyło we Freshwater

Freshwater jest trzyaktową komedią napisaną na potrzeby domowej sceny skupionej wokół środowiska artystów słynnej grupy Bloomsbury. Sztuka wyszła spod pióra Virginii Woolf, jednej z największych pisarek ubiegłego stulecia, a wystawiona została w 1935 roku. Freshwater jest nie tylko satyrą na wiktoriański styl uprawiania sztuki (bohaterami są fotografka - Cameron, malarz - Watts, oraz natchniony poeta - Tennyson), ale i hołd złożony sławnej ciotce pisarki. "Sztuka Julii Margaret Cameron - pisze we wstępie Magdalena Heydel - w interpretacji Woolf bynajmniej nie jest sentymentalno-niewinnym hobby starszej pani, przeciwnie - budzi niepokój i podniecenie; wpisuje się we wzorce epoki, ale w istocie rozsadza je od środka".

Julia Margaret Cameron (11.06.1815 - 26.01.1879 - jak widać w zeszły czwartek minęła dwusetna rocznica urodzin artystki) fotografować zaczęła dość późno, kiedy w wieku czterdziestu ośmiu lat otrzymała w prezencie od córki i zięcia pierwszy aparat fotograficzny, który prawdopodobnie wyglądała tak (klik). Cameron należała zawsze do kobiet aktywnych, a z nowego hobby potrafiła wycisnąć niezmierzone pokłady kreatywności. Na jej fotografiach roi się od onirycznych boginek z podań i legend średniowiecznej Anglii. Zafascynowana sztuką prerafaelitów wydobywała z fotografowanych postaci niezwykły żar, który czaruje do dziś. Jednakże jej metody pracy były nietypowe - posługiwała się techniką mokrej płyty kolodionowej (również Roger Fenton wykorzystywał tę metodę), która skracała czas fotografowania do kilku sekund, ale chcąc stworzyć pozory obrazowania niezwykłego, nierzeczywistego świata ustawiała dłuższy czas naświetlania, jednocześnie zwracając uwagę oglądającego na upozowane postacie pozostające w centralnej częsci fotografii. Jej prace są rozpoznawalne i wielokrotnie reprodukowane, a sama Cameron uchodzi za jedną z najważniejszych osobowości sztuki czasów wiktoriańskich. 

Julia Margaret Cameron "I Wait" - źródło: Wikipedia

Fakt, fikcja i fotografia jest książeczką cieniutką, ale interesującą. To gratka dla koneserów pisarstwa Woolf (oprócz komedii wydanie zawiera również esej pisarki o sławnej antenatce), oraz ciekawostkę dla miłośników fotografki. Dostajemy również wstęp tłumaczki Woolf, Magdaleny Heydel, a także esej historyk sztuki, związanej z UW, Marii Poprzęckiej

Czytaj dalej...

Kiedy byłem dziełem sztuki - Eric-Emmanuel Schmitt

Hm... mam problem z tą książką. Niby dobra, ale jakaś nie do końca. Chyba pierwszy raz (lekko) zawiodłam się na autorze. 

O Schmicie pisałam wielokrotnie, bo autor przekonał mnie do siebie nie tylko swoją proza, ale i osobowością. Kiedy byłem dziełem sztuki  to powiastka filozoficzna, parabola o świecie sztuki, granicy człowieczeństwa, o tym, ile ludzie są skłonni oddać za blichtr, za pięć minut sławy. Schmitt nie opisuje bohatera wprost - młody chłopak pragnie targnąć się na siebie, ale przed desperackim krokiem ratuje go rzeźbiarz przeistaczając niedoszłego samobójcę w żywe dzieło sztuki - dostajemy jedynie informacje, że młodzieniec zostaje zdeformowany poprzez liczne operacje i "usprawnienia". Autor sugeruje jedynie, jak żywa rzeźba zostaje odebrana przez entuzjastów, a jak przez przeciwników owej na wskroś nowoczesnej sztuki. Owszem, sam pomysł wydaje się wspaniały, ale na krótkie opowiadanie, na etiudę, ale nie na ponaddwustrustronicowe dzieło. Postacie wydają się zbyt papierowe i jednostronnie przedstawione, nie ma światłocieni w poszczególnych charakterach, rezultatem czego jest przewidywalność i w końcu - trywialność powieści.

Jednakże nie skreślam Kiedy byłem całkowicie, a to dlatego, że naszpikowana jest trafnymi sądami dotyczącymi świata szeroko rozumianej kultury: Najpierw fotografowano cię dlatego, że byleś inny - mówi twórca do swojej rzeźby. - Teraz fotografują cię dlatego, że jesteś sławny. Popularność to zwierze, które karmi się samo sobą. (...) Sukces to zazwyczaj coś, co nie pochodzi od artysty, lecz od publiczności.

Czytaj dalej...

Kobieta w klatce - Jussi Adler-Olsen

Przeczytałam coś dla mnie bardzo... nieoczywistego, a mianowicie - skandynawski kryminał. Owszem, znam Stiega Larssona, ale na tym się kończy moja znajomość tego rodzaju literatury. Jeśli kryminały - to Agatha Christie. Ale tydzień temu wybrałam się do DKFu na film Zabójcy bażantów i stwierdziłam, że dawno nie widziałam tak dobrego, rzetelnego filmu kryminalnego. Przy okazji dowiedziałam się, że Zabójcy są drugą z kolei zekranizowaną książką Adler-Olsena o Departamencie Q, a że nie miałam okazji obejrzeć "jedynki", postanowiłam ją przeczytać.

Akcja Kobiety w klatce dzieje się dwutorowo - w 2002 roku zostaje porwana piękna, młoda posłanka, Merete Lynggaard. Policja podejrzewa, że wypadła, bądź została wypchnięta z promu. W 2007 roku policjant Carl Mørck zostaje szefem nowo powstałej komórki o nazwie Departament Q, mającej zajmować się ważnymi lecz nierozwiązanymi sprawami sprzed lat. Mørck ma do pomocy jedynie uchodźcę z Syrii, Assada, którego ze złotej rączki "awansuje" na kogoś w rodzaju swojego osobistego adiutanta.

Chociaż zagadka kryminalna skonstruowana jest tak, że już po kilku rozdziałach można się domyślić, kto jest sprawcą (tak samo jak w filmie), powieść czyta się z niekłamaną przyjemnością. Assada polubiłam od razu, i choć Mørck jest dość odpychający (typowy rozwiedziony glina z ciężkim życiem osobistym i niewyparzonym językiem), i jego nie sposób nie polubić. Całość przypomina mi stare, dobre brytyjskie kryminały na czele z serialowym Taggartem.

Pewnie tak "wygląda" większość skandynawskich (akurat Adler-Olsen jest Duńczykiem) kryminałów i moje zachwyty wydają się dość dziwne, ale szczerze mnie wciągnęła ta seria i mam zamiar kontynuować moją przygodę z Departamentem Q. Poza tym lekturze oddawałam się w niezwykle przyjemnych okolicznościach przyrody: weekend, upragnione słońce, a w cieniu niewysokich drzewek leżak, a tuż obok kawa mrożona.

Czytaj dalej...

Hardy osobisty

Bloomiści mają swój dzień 16-go czerwca, a Hardyści - 2-go. W związku z przypadającą dzisiaj rocznicą urodzin pisarza i poety, nie chcąc powtarzać biogramu (TU), postanowiłam pokazać swoją kolekcję książek Thomasa Hardy. 

Tess of the d'Urbervilles - Macmillan and Co, 1933, oprawa w imitację skóry, wklejka: cottage, w którym autor przyszedł na świat;
Far from the madding crowd - Macmillan and Co, 1924, wklejka z mapą Wessex, ten egzemplarz został wydany za życia autora!

Far from the madding crowd - Penguin Popular Classics;
A pair of blue eyes - Wordsworth Classics

Tessa d'Urberville - tł. Róża Czekańska-Heymanowa (kupiona 24 III 2006 r., ale przeczytana ok. roku 2000? ŚK, 2003)
Powrót na wrzosowisko - tł. Aldona Szpakowska, seria kieszonkowa PIW 1979, przeczytana pod ławką na logice 2003/4
Pod drzewem, pod zielonym - tł. Ewa Kołaczkowska, PIW 1957
Poezje wybrane - tł. i przedmowa Zygmunt Kubiak, 1989, żółta seria PIW
Pierwsza hrabina Wessex/ W pewnym miasteczku - tł. K. Jurasz-Dąmbska, J. Korniłłowiczowa, KIW (Koliber nr41), 1977, Z dala od zgiełku tłumu - tł. Róża Czekańska-Heymanowa, nabyte 05.05.05, PIW 1957
Juda Nieznany - kupiony 6 lipca 2004, tł. Ewa Kołaczkowska, PIW 1963
Burmistrz Casterbridge - tł. Ewa Kołaczkowska, PIW 1957

Trzytomowe wydanie rosyjskie (1988/89), w którym znajdują się powieści (Mieszkańcy lasu, Tessa, Burmistrz Casterbridge, Powrót na wrzosowisko, a także wiersze i opowiadania), okraszone ilustracjami; ponadto FDC ze znaczkiem, oraz portrecik, który wisi u mnie na ścianie.

Przy okazji przypominam - o autorze możecie przeczytać TU, o książce Z dala od zgiełku tłumu można przeczytać TU, a jej fragment TU.

P.S. Jeszcze mały komunikat - w związku z awaria internetu Nieoczywiste przekładamy na 3-go czerwca.

Czytaj dalej...

Polscy terroryści - Wojciech Lada

W książce Polscy terroryści Wojciech Lada dowodzi, że lata rozbioru, to nie tylko walka w powstaniach, ani knucie w zaciszu paryskich hoteli. To walka partyzancka, niekiedy "poniżej pasa", a w konspirację byli zaangażowani ludzie, którzy w późniejszych latach wiedli prym w polityce Rzeczypospolitej. W samym tylko 1906 roku "Polacy dokonali 1245 zamachów terrorystycznych, z czego połowa na instytucje rządowe, pozostałe zaś na wybranych przedstawicieli carskiego aparatu władzy. Atakowano również instytucje mające związek z pieniędzmi, by w ten sposób sfinansować grubsze, ważniejsze akcje. Napadano - jak na dzikim zachodzie - na pociągi przewożące gotówkę, zastraszano i wymuszano, a także podkładano ładunki domowej roboty, nie mające czasem nic wspólnego z profesjonalnymi bombami.

Lada opisuje późniejszych oficjeli, i tak o Marszałku Piłsudskim pisze, że był "naiwnym wizjonerem (...) nie miał ducha terrorysty i myślał raczej o przyszłych powstaniach". Dlatego szkolił partyjne (PPS) bojówki pod kątem przyszłej armii, przekazując swoim podopiecznym miedzy innymi podstawy musztry.

Mamy także - zapomniane już dzisiaj - zbrojne akcje z użyciem ówczesnych "komandosów", jak ta w Rogowie z 8 listopada 1906 roku, kiedy to PPSowcy nie ponieśli żadnego uszczerbku w swoich szeregach, a brało wówczas udział w akcji 49 osób. Akcja w Rogowie była jedną z największych, oraz najlepiej zorganizowanych po 1863 roku. Przytacza Lada średnio udany zamach na pociąg w Bezdanach; co prawda uzyskano w ten sposób fundusze na dalszą walkę, ale ledwo pokryła ona wydatki. 

Próbowano również "walczyć" na własną rękę; tysiące proletariuszy pod sztandarem walki z uciskiem zajmowało się wymuszeniami na własne konto. Większość uzbrojona w kradzioną lub kupowaną nielegalnie broń napadała na cywili w oczekiwaniu łatwego zysku. 

Temat książki robi duże wrażenie; jesteśmy przyzwyczajeni do myślenia o walkach o wolność w kategoriach bohaterstwa, męstwa, poświęcenia i do głów większości z nas nie przyszłoby, że mamy swoich Michaelów Collinsów, bo po prawdzie nie widzę różnicy w postępowaniu PPSowców i IRA. Czytelnik dostaje szereg relacji, tekstów źródłowych, oraz sporo zdjęć i rycin.

P.S. Gratuluję grafikom - książka ma bajeczną okładkę, na która można patrzeć godzinami.

Czytaj dalej...

Objazd - Błaga Dimitrowa

Naszym życiem rządzi przypadek. A może jest coś więcej, jakaś dziwna celowość w pozornym bezładzie chwil? Zagapiłam się, wysiadłam przystanek dalej, a do miejsca przesiadki miałam kilka przecznic dalej, niż pierwotnie zakładał plan. Ale gdybym wysiadła tam, gdzie zamierzałam, nie spotkałabym dawno nie widzianej przyjaciółki. Niesamowite, odświeżające spotkanie!

Przypadek, a może chichot losu sprawił, że akurat tego dnia - będąc w podróży - czytałam Objazd Błagi Dimitrowej. Bojan, inżynier po czterdziestce przypadkiem (?) zmuszony jest jechać objazdem do Sofii. W drodze spotyka Nedę, której nie widział siedemnaście lat. Łączyło ich silne uczucie, które w chwili spotkania daje o sobie znać. Powieść Dimitrowej jest pisana pięknym, onirycznym, poetyckim językiem, a całość skonstruowana jest niezwykle misternie: z dziesięciu dni, które spędzili ze sobą Neda i Bojan będąc studentami zwykła sprzeczka "urwała" jeden dzień - na "odpracowanie go" czekali niemal dwie dekady. Jeśli byłabym pisarką, strasznie bym zazdrościła Dimitrowej pomysłu na bohaterów: on, inżynier, buduje nowe miasta, jego strzała czasu wymierzona jest w przyszłość; ona, historyk, archeolog, odkopuje pozostałości starych miast sprzed wieków. 

Narracja prowadzona jest w drugiej osobie. To dość niezwykłe, ponieważ utarło się, że ta pierwszoosobowa i trzecioosobowa są najlepsze. A Objazd tylko na tym zyskuje - Neda jest kimś w rodzaju wszechwiedzącego narratora, zarazem bohaterki; to ona wspomina, ona pokazuje nam owe dziesięć dni jak również ten jeden "rezerwowy". 

Pierwszy raz czytałam powieść pisarki bułgarskiej. Ba! Nawet nie znałam dotychczas tego nazwiska. A okazuje się, że w naszym kraju Dimitrowa nie była tak kompletnie anonimowa. Tłumaczka Pana Tadeusza i wierszy Szymborskiej (mąż Dimitrowej, Jordan Wasilew mówi o przyjaźni obu pań), bojowniczka o wolność w swojej ojczyźnie, w 1991 została wybrana do Zgromadzenia Narodowego, została nawet wiceprezydent! Dimitrowa zaintrygowała mnie swoją postacią, a Objazd pozostawił niedosyt - mam wielką ochotę sięgnąć po wiersze jak i inne powieści autorki. 

Wspomnienia Dimitrowej o Szymborskiej: TU 

Film Objazd na podstawie powieści: TU

Książka bierze udział w wyzwaniu Czytamy Książki Nieoczywiste.

Czytaj dalej...

Bractwo Bang Bang - Greg Marinovich, João Silva

W listopadzie ubiegłego roku natknęłam się na film o południowoafrykańskich fotoreporterach wydarzeniowych Bractwo Bang Bang. Obiecałam sobie wówczas, że kiedy tylko będę miała okazje - sięgnę po wspomnienia Marinovicha i Silvy. Książka została przełożona przez specjalistę od tamtych, trudnych  rejonów świata - Wojciecha Jagielskiego, który swoje przemyślenia dotyczące przemian w RPA zawarł w repotrażu Wypalanie traw. 

Marinovich pisze*: "nigdy czegoś takiego nie było, nigdy nie było takiego bractwa. I nigdy nie było też tak, że tylko my czterej byliśmy członkami tej swoistej sekty kultu światłoczułych. Było nas kilkunastu, którzy relacjonowaliśmy zamieszki trwające od uwolnienia Nelsona Mandeli z więzienia aż do pierwszych, w pełni wolnych wyborów". Dla przypomnienia - mówimy o okresie pierwszej połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy kończył się w RPA apartheid. Dalej fotoreporter opowiada o krwawych zamieszkach, które prowokowała głównie Zuluska Inkatha. Zginęło wówczas wielu mieszkańców Soweto niezależnie od wieku, czy płci, głównie z plemion nie-zuluskich, takich jak Nguni, Pondo czy Khosa, z których wywodził się między innymi Mandela, oraz zdobywca Pokojowej Nagrody Nobla, Desmond Tutu. Marinovitch opisuje genezę powstania słynnego zdjęcia z mężczyzną-żywą pochodnią, za które dostał nagrodę Pulitzera. Miał świadomość, że fotografuje coś nieprzeciętnie ważnego, ale i jednocześnie śmiertelnie groźnego. 

Bang Bang to także Ken Oosterbroek, który zginął w zamieszkach w Thokozie w 1994 roku (Marinovich został wtedy ranny), oraz kolejny zdobywca Pulitzera - Kevin Carter. Carter wywołał niesamowite kontrowersje zdjęciem małej Sudanki umierającej z głodu. Za dzieckiem, które nie ma siły ustać na własnych nogach czai się sęp (TU). Carter "nawet nie próbował pomóc dziecku - czy to znaczy, że nie zdał testu na człowieczeństwo?" Jednocześnie w obronie przyjaciela autor wspomina o rozmowie z pracownikiem organizacji dobroczynnej, który "ze swojego doświadczenia wiedział, że [dziecko] mogło zostać tam pozostawione na chwilę przez matkę i że ta mała dziewczynka najprawdopodobniej nadal żyje." Marinovich jednak wspomina (w książce ten wątek przewija się dość często), że kiedy tylko można było komuś pomóc, któreś z fotoreporterów, oraz Heidi, jego ówczesna narzeczona, natychmiast wkraczali do akcji. Przywołuje sytuacje z ogarniętego ostrzałami Kabulu, kiedy Silva z premedytacją poniechał zrobienia zdjęcia, by pomóc umierającemu chłopcu. Myślę, że autorzy doskonale zdają sobie sprawę z etykietki sępów, żywiących się ludzką krwią, a podając takie przykłady człowieczeństwa i zachowania fair play obalają ten niechlubny mit. "W ciągu lat wielokrotnie przerywaliśmy fotografowanie, żeby zawieźć bojowników lub cywili do szpitala - często tylko my dysponowaliśmy samochodem." Ze słów autorów można również wyczytać swoiste poczucie misji - fotoreporterzy wydarzeniowi, czy wojenni nie tylko dokumentują, ale i posyłają obraz dalej. Dzięki nim mamy świadomość co się dzieje w odległych rejonach świata. Przybliża nam to całą złożoność obrazu geopolitycznego naszego rozległego uniwersum. "Nasze fotografie sprawiały być może, że czytelnicy dostrzegali, iż w innych częściach świata inni ludzie walczą o życie. Gdyby nie nasze zdjęcia, być może nigdy by się o tym nie dowiedzieli."

Dużym plusem są dołączone fotografie, niektóre są niezwykle wymowne i szokujące. Autorzy dają nam również pogląd o pracy fotografa w czasach przedcyfrowych. A chcący sobie przypomnieć historię RPA na końcu książki znajdzie kalendarium najważniejszych wydarzeń.

* chociaż książka jest wspólnym dziełem Marinovicha i Silvy, całość jest pisana z perspektywy tego pierwszego.

Czytaj dalej...

Dom tęsknot - Piotr Adamczyk

Rzadko sięgam po nową beletrystykę, a jeszcze rzadziej po polską nową beletrystykę. Książkę poleciła mi (i pożyczyła) koleżanka z pracy. -Weź, - powiedziała, - spodoba ci się na sto procent. Nie czytałam innych recenzji, nie czytałam nawet słów z okładki. Poszłam na żywioł.

Dom tęsknot wciągnął mnie od pierwszych stron. Napisana żywym językiem, gładko się toczy. I nim się człowiek spostrzeże - książka przeczytana. Wrocławska kamienica, niczym ta na Złotej w Warszawie, skupia mieszkańców z przeszłością; matka głównego bohatera, Piotrka, jest Niemką, która jakimś cudem nie została wysiedlona, ojciec jest przesiedleńcem ze wschodniej wsi, jest i lwowski profesor, piękna Wieczne Potępienie wodzi mężczyzn na pokuszenie (wyobrażałam ją sobie jako podobną do Kaliny Jędrusik), cieć Smok z rozmiłowaną w świętych obrazach żoną, siostra Immakulata, która choć do zakonu już nie należy, dalej przywdziewa habit... A zmieniające się epoki niczym na fotograficznej kliszy, widać na sztandarach, wielokroć prutych i przehaftowywanych.

Bohater dorasta na naszych oczach, a lokatorzy podążają tropem kielicha Lutra, mitycznego skarbu, który miał posłużyć hitlerowskiej propagandzie. Całość jest sentymentalna (w dobrym tego słowa znaczeniu), zabawna, niekiedy poetycka (kiedy Adamczyk pisze o miłości), mądra i ekscytująca. Może wyświechtanym frazesem będzie, kiedy powiem, że bohaterowie Adamczyka to postacie z krwi i kości, ale tak jest w istocie. 

Niedawno czytałam nową powieść Pawła Huelle, która ma z Domem tęsknot bardzo zbieżne watki: tu Breslauerzy, tam Kaszubi, tu Niemka, która została w Polsce, tam również. Tu i tam tajemnica, tam dom jednorodzinny, do którego w czasach powojennych dokwaterowywano, tu secesyjna kamienica z mieszkaniami dzielonymi przez nowych decydentów. Tyle, że odniosłam wrażenie, że Huelle chce zawrzeć wszystko w jednej powieści (moim zdaniem zupełnie nieudany był wątek sadystycznego Francuza i jego pamiętnik, nie kleiło mi się to z wątkiem Szczurołapa, który uważam za najlepszy). Adamczyk jest konsekwentny, nie uprawia sztuki dla sztuki, a siłą rażenia mogłabym go porównać do... Zafona. Wiem, jestem nudna z tym Zafonem, ale dla mnie to taki papierek lakmusowy współczesnej pop-beletrystyki. 

Jestem bardzo ciekawa poprzedniej powieści Adamczyka. I oczywiście, już nie mogę się doczekać kolejnej.

Czytaj dalej...