Bractwo Bang Bang - Greg Marinovich, João Silva

W listopadzie ubiegłego roku natknęłam się na film o południowoafrykańskich fotoreporterach wydarzeniowych Bractwo Bang Bang. Obiecałam sobie wówczas, że kiedy tylko będę miała okazje - sięgnę po wspomnienia Marinovicha i Silvy. Książka została przełożona przez specjalistę od tamtych, trudnych  rejonów świata - Wojciecha Jagielskiego, który swoje przemyślenia dotyczące przemian w RPA zawarł w repotrażu Wypalanie traw. 

Marinovich pisze*: "nigdy czegoś takiego nie było, nigdy nie było takiego bractwa. I nigdy nie było też tak, że tylko my czterej byliśmy członkami tej swoistej sekty kultu światłoczułych. Było nas kilkunastu, którzy relacjonowaliśmy zamieszki trwające od uwolnienia Nelsona Mandeli z więzienia aż do pierwszych, w pełni wolnych wyborów". Dla przypomnienia - mówimy o okresie pierwszej połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy kończył się w RPA apartheid. Dalej fotoreporter opowiada o krwawych zamieszkach, które prowokowała głównie Zuluska Inkatha. Zginęło wówczas wielu mieszkańców Soweto niezależnie od wieku, czy płci, głównie z plemion nie-zuluskich, takich jak Nguni, Pondo czy Khosa, z których wywodził się między innymi Mandela, oraz zdobywca Pokojowej Nagrody Nobla, Desmond Tutu. Marinovitch opisuje genezę powstania słynnego zdjęcia z mężczyzną-żywą pochodnią, za które dostał nagrodę Pulitzera. Miał świadomość, że fotografuje coś nieprzeciętnie ważnego, ale i jednocześnie śmiertelnie groźnego. 

Bang Bang to także Ken Oosterbroek, który zginął w zamieszkach w Thokozie w 1994 roku (Marinovich został wtedy ranny), oraz kolejny zdobywca Pulitzera - Kevin Carter. Carter wywołał niesamowite kontrowersje zdjęciem małej Sudanki umierającej z głodu. Za dzieckiem, które nie ma siły ustać na własnych nogach czai się sęp (TU). Carter "nawet nie próbował pomóc dziecku - czy to znaczy, że nie zdał testu na człowieczeństwo?" Jednocześnie w obronie przyjaciela autor wspomina o rozmowie z pracownikiem organizacji dobroczynnej, który "ze swojego doświadczenia wiedział, że [dziecko] mogło zostać tam pozostawione na chwilę przez matkę i że ta mała dziewczynka najprawdopodobniej nadal żyje." Marinovich jednak wspomina (w książce ten wątek przewija się dość często), że kiedy tylko można było komuś pomóc, któreś z fotoreporterów, oraz Heidi, jego ówczesna narzeczona, natychmiast wkraczali do akcji. Przywołuje sytuacje z ogarniętego ostrzałami Kabulu, kiedy Silva z premedytacją poniechał zrobienia zdjęcia, by pomóc umierającemu chłopcu. Myślę, że autorzy doskonale zdają sobie sprawę z etykietki sępów, żywiących się ludzką krwią, a podając takie przykłady człowieczeństwa i zachowania fair play obalają ten niechlubny mit. "W ciągu lat wielokrotnie przerywaliśmy fotografowanie, żeby zawieźć bojowników lub cywili do szpitala - często tylko my dysponowaliśmy samochodem." Ze słów autorów można również wyczytać swoiste poczucie misji - fotoreporterzy wydarzeniowi, czy wojenni nie tylko dokumentują, ale i posyłają obraz dalej. Dzięki nim mamy świadomość co się dzieje w odległych rejonach świata. Przybliża nam to całą złożoność obrazu geopolitycznego naszego rozległego uniwersum. "Nasze fotografie sprawiały być może, że czytelnicy dostrzegali, iż w innych częściach świata inni ludzie walczą o życie. Gdyby nie nasze zdjęcia, być może nigdy by się o tym nie dowiedzieli."

Dużym plusem są dołączone fotografie, niektóre są niezwykle wymowne i szokujące. Autorzy dają nam również pogląd o pracy fotografa w czasach przedcyfrowych. A chcący sobie przypomnieć historię RPA na końcu książki znajdzie kalendarium najważniejszych wydarzeń.

* chociaż książka jest wspólnym dziełem Marinovicha i Silvy, całość jest pisana z perspektywy tego pierwszego.

Czytaj dalej...

3 w 1, czyli trzy łyki polskiej literatury

Październik upłynął mi pod znakiem doskonałej polskiej literatury za sprawą spotkań, w których miałam przyjemność uczestniczyć. Sięgnięcie po rodzimą literaturę było więc naturalną konsekwencją.

W tym miesiącu na DKK omawialiśmy Wojciecha Jagielskiego Wypalanie traw. Doskonały beletryzowany reportaż o RPA, polityce Apartheidu, przemianach społeczno-politycznych, pretekstem do ukazania których było morderstwo dokonane na białym farmerze. Okazuje się, że ów farmer nie był przypadkową ofiarą, lecz znanym w okolicy przywódcą bractwa porównywanego z Ku Klux Klanem. Obraz murzyńskich gett, które przedstawia nam Jagielski przywodzą na myśl getta żydowskie z czasów II wojny światowej; podział rasowy naznaczony tak silnie, że jakiekolwiek mieszanie się, bratanie czy współdziałanie nie było możliwe. Niestety, po upadku Apartheidu, kiedy Nelson Mandela został prezydentem w kraju nie żyło się lepiej, wręcz przeciwnie, stanowiska obsadzanie według klucza, którym był kolor skóry odwróciło się o 180 stopni, i zamiast współdziałać, społeczeństwo zostało podzielone, jak dotychczas. Wypalanie traw ma gorzki wydźwięk: nawet bezkrwawa rewolucja nie przywróci ładu, dopóki oparta jest na zemście. 

*

Szczepan Twardoch to jedno z najgorętszych w tym sezonie nazwisk. Tegoroczny Laureat Paszportu Polityki, z wykształcenia filozof, socjolog, mieszkaniec Pilchowic (które są ode mnie o rzut beretem). Kiedy zobaczyłam Morfinę na półce z nowościami, to ją zgarnęłam tak szybko, że powietrze zawirowało. Zrobiłam sobie herbatkę, usiadłam, czytam. I w miarę jak poznaję specyficzny twardochowski język, to mnie jakieś mdłości biorą, jak przy czytaniu lektury szkolnej, powiedzmy takiego Przedwiośnia; jakby mi ktoś kazał to czytać, bo przyjemności tu nie miałam żadnej. Zapoznałam się z entuzjastycznymi recenzjami i co mnie najbardziej zdziwiło, to te bezkrytyczne peany pod adresem powieści. Na drugiej szalce wagi stały nieśmiałe "nie dałem rady", "bełkot". Co podobało mi się w powieści to przedstawienie głównego bohatera, po trosze tchórza, ale język na tyle kostropaty, że po stu stronach miałam dość. Całość bardzo przypomina (klimatem) pisarstwo Krajewskiego: dziwki, morfina, brud, dewiacje seksualne. Dostałam bonusik w postaci przedwojennego Gleiwitz (które autor przecież dobrze zna), oraz wzmiankę o szpitalu w Rybniku (u Krajewskiego również ów szpital "wystąpił"). Czy polecam? Jezu, no szczerze, nie wiem. Dziwne to było i raczej nie moja bajka. Co więcej, kiedy skończyłam, zostało mi do rozdysponowania jeszcze kilka kwadransów. Spożytkowałam je na początek Jadąc do Babagad i od razu mój mózg odpoczął. 

*

No i to jest ta trzecia pozycja z 3 w 1 - o spotkaniu autorskim ze Stasiukiem pisałam kilka postów temu. Nie mogłam się doczekać sięgnięcia po lekturę Jadąc do Babadag. Sięgnęłam i od razu mnie wciągnęło. Piękny język, piękny styl, bardzo sensualna pisanina, którą można poczuć, powąchać, dotknąć. Jeszcze jestem w trakcie, jeszcze nie skończyłam, ale wiem już, że to będzie jedna z lepszych książek, które czytałam. 

I w ten sposób doszłam do jednoznacznego wniosku - wolę literaturę faktu. Nie dla mnie beletrystyka, wolę reportaż, esej, biografię. Być może jakoś podświadomie wychodzę z założenia, że świat jest tak niehomogeniczny, że nawet fikcja wypada w porównaniu z nim blado?

Czytaj dalej...